Garnizoensbakkerij in de kazematten van het Keizersbolwerk

Keizersbolwerk
Het Keizersbolwerk dankt zijn naam aan Keizer Karel V.
De noordelijke en zuidelijke Nederlanden waren tijdens zijn regeerperiode onderdeel van het Spaanse rijk.
Halverwege de 16e eeuw dreigde er weer een oorlog tussen Spanje en Frankrijk/Engeland. Om de Westerschelde beter te beschermen tegen eventuele aanvallen gaf Maria van Bourgondië (landvoogdes namens Keizer Karel) opdracht tot het bouw van Fort Rammekens (1547) en het versterken van de haveningang van Vllissingen. Zo ontstond (in 1548) het Keizersbolwerk, dat toen slechts bestond als een soort rondeel (met geschut) met een waterpoort, die toegang verschafte tot de stad.
Keizer Karel V verliet de Nederlanden in 1556 door deze waterpoort om zich definitief in Spanje te vestigen. Ook zijn zoon en opvolger Philips II vertrok (in 1559) door deze poort naar Spanje. Er liggen dus beroemde voetstappen op die plaats.



Kazematten
In 1795 werd bij het Haagse Verdrag ondermeer toestemming verleend aan Frankrijk om een garnizoen in Vlissingen te legeren en de haven van Vlissingen te gebruiken voor de Franse vloot. De Fransen, onder leiding van Napoleon, trokken zich weinig van het verdrag aan en deden alsof zij eigenaar van Vlissingen waren.
Napoleon had het plan opgevat om Engeland te veroveren. Dit moest geschieden door middel van een invasievloot. Deze vloot werd voornamelijk gebouwd in Antwerpen. Ook de haven van Vlissingen werd gebruikt om de oorlogs- en transportschepen af te meren.

De Engelsen vonden dit niet zo’n goed idee (het pistool op de borst van Engeland) en besloten in 1809 een aanval uit te voeren op Zeeland, waarbij Walcheren, in het bijzonder de havenstad Vlissingen en uiteindelijk Antwerpen de doelwitten waren.
Na de landing bij Fort den Haak (bij Vrouwenpolder) verkregen de Engelsen al spoedig de controle over het eiland. De vesting Vlissingen bleef echter strijd leveren. Na een enorme beschieting in augustus 1809, waarbij ondermeer gebruik gemaakt werd van brandraketten, raakte Vlissingen zwaar beschadigd en moest de Franse generaal Monnet zich overgeven.
De Engelse expeditie liep toch op een mislukking uit omdat een fors deel van de Engelse manschappen te lijden kreeg van de Zeeuwse koorts. Tegen het einde van 1809 trokken de Engelsen zich terug en verkregen de Fransen hun heerschappij weer terug.

Om een herhaling te voorkomen gaf Napoleon opdracht om Vlissingen te versterken tot een vesting van eerste orde. Grote delen van de stad moesten wijken voor verdedigingswerken. Ook het Keizersbolwerk moest eraan geloven. Dit bolwerk (bastion nr. XI) werd in 1811 verhoogd en aan de binnenzijde van kazematten voorzien (dit gebeurde trouwens ook in Fort Rammekens).

Garnizoensbakkerij
Het Keizersbolwerk kreeg 13 kazematten.
Bij de bouw van de kazematten werd voor het eerst volgens het metrieke stelsel gewerkt. In Frankrijk was het reeds in 1796 ingevoerd. Nederland stelde het metrieke stelsel pas officieel in 1820 vast.
In één van die kazematten werd een garnizoensbakkerij gevestigd.
De enorme ovens konden elk 300 broden bevatten. Per 24 uur konden er 4800 rations brood gebakken worden voor de garnizoenen (ration = portie of rantsoen).
Dit brood was samengesteld uit 4/5 tarwe en 1/5 rogge.
De overige kazematten werden gebruikt als schuilgelegenheid, opslag en wachtlokaal voor officieren en manschappen.
Na de Franse tijd kwam het complex (inclusief bakkerij) in handen van het in Vlissingen gelegerde Nederlandse garnizoen.

De Tweede Wereldoorlog
Vlak voor de oorlog zijn de kazematten ingericht als schuilplaats voor de bevolking in verband met de luchtbescherming. De kazemat bij de bakkerij was ingericht als commandopost van de dienst luchtbescherming, maar heeft als zodanig geen dienst kunnen doen. Na mei 1940 vorderde de Duitse bezetter het volledige complex van de kazematten. Het werd ondermeer gebruikt als schuilruimte voor de soldaten van de geschutsopstellingen op het bolwerk. Eén der kazematten werd zelfs gebruikt voor de opslag van de torpedo’s voor de in 1943 gebouwde lanceerinrichting op het einde van het Westerhoofd.
De drie grote schoorstenen van de bakkerij (op de boulevard bij het standbeeld van Michiel de Ruyter) zijn in het begin van de oorlog door de Duitsers gesloopt.
Bij de renovatie van de oprit naar het Keizersbolwerk in 1988 werd een deel van het bolwerk gesloopt waarbij het bovenste deel van één der ovens verloren is gegaan.